Een gelekt Amerikaans bericht over de euthanasie van de 25-jarige Noélia Castillo Ramos zet de verhoudingen tussen Spanje en de VS op scherp. De zaak roept herinneringen op aan de inmenging van Amerikaanse politici en diplomaten in het debat rond joodse besnijdenissen in België, waar Washington expliciet waarschuwde dat beperkingen op religieuze praktijken de godsdienstvrijheid zouden schenden.

Noélia Castillo Ramos leefde jarenlang met zware fysieke en psychische problemen. Ze groeide op in een instabiel gezin en werd later slachtoffer van seksueel geweld. Na een mislukte zelfmoordpoging bleef ze deels verlamd en kampte ze met chronische pijn. Op basis van de Spaanse euthanasiewet van 2021 vroeg ze om hulp bij levensbeëindiging. Eind maart werd de euthanasie uitgevoerd.

Haar familie verzette zich tegen die beslissing. Haar vader trok, gesteund door een katholieke actiegroep, naar de rechtbank om de uitvoering te blokkeren. De procedures sleepten bijna twee jaar aan, maar zonder resultaat. Rechters oordeelden dat Castillo wilsbekwaam was en haar keuze zelfstandig had gemaakt.

De internationale aandacht kwam in een stroomversnelling na het lekken van een diplomatiek bericht uit de Verenigde Staten. Daarin zou het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de ambassade in Madrid hebben gevraagd om de zaak te analyseren en bezorgdheden over te brengen aan de Spaanse autoriteiten, onder meer over euthanasie bij niet-terminale patiënten en psychisch lijden.

Dat leidde al snel tot irritatie in Madrid. Minister van Volksgezondheid Mónica García riep de Amerikaanse president Trump op zich niet te mengen in Spaanse binnenlandse aangelegenheden. “Spanje is een serieus land, met een solide gezondheidszorg en een wettelijk kader dat alle burgers beschermt,” stelde ze. Ze voegde eraan toe dat Washington zich beter met de eigen problemen bezighoudt, “waar duizenden onverzekerde mensen elk jaar sterven.”

Joodse besnijdenissen

Het incident past in een breder patroon waarbij de Verenigde Staten zich uitspreken over ethisch gevoelige dossiers in Europa. In België gebeurde dat onder meer via diplomatieke contacten en rapporten over religieuze vrijheid, waarin kritiek werd geuit op mogelijke beperkingen van rituele slacht en joodse besnijdenissen. Dit soort tussenkomsten wordt   gezien als druk van buitenaf op binnenlandse wetgeving.

Rond de zaak-Castillo verspreidde zich intussen een opvallende hoeveelheid desinformatie. Zo circuleerden onbewezen claims dat ze zich op het laatste moment zou hebben bedacht, maar dat de euthanasie toch werd uitgevoerd omdat haar organen al zouden zijn toegewezen. Ook beschuldigingen over orgaanhandel vonden hun weg naar sociale media. De meest verspreide claim ging over een vermeende groepsverkrachting door minderjarige asielzoekers.

Ook de Catalaanse regiopresident Salvador Illa haalde intussen scherp uit naar de kritiek uit de VS. “We zullen onze zorgprofessionals met alle kracht verdedigen tegen kwaadaardige aanvallen die hun werk proberen te ondermijnen,” verklaarde hij. Volgens Illa beschikt Spanje over “een van de meest geavanceerde wettelijke kaders ter wereld” voor een waardig levenseinde.