Onderzoekers hebben een mogelijk biologisch kantelpunt ontdekt dat samenhangt met de overgang van de ziekte van Alzheimer naar dementie. Het gaat om een verandering in het gedrag van microglia, de immuuncellen van de hersenen. De bevindingen zijn gepubliceerd in het vakblad Nature Medicine.

De ontdekking is belangrijk omdat niet iedereen met de typische kenmerken van Alzheimer ook dement wordt. Sommige ouderen hebben wel de kenmerkende eiwitophopingen in hun hersenen, maar behouden toch hun geheugen en andere cognitieve functies. De nieuwe studie suggereert dat de reactie van microglia daarbij een belangrijke rol speelt.
"De studie, volledig gebaseerd op menselijk donormateriaal, biedt inzicht in de voortgang van de ziekte van Alzheimer naar dementie, en in mechanismen die voor mentale veerkracht kunnen zorgen", zegt professor Bart De Strooper van VIB-KU Leuven Centrum voor Neurowetenschappen.
Voor het onderzoek analyseerden wetenschappers hersenweefsel van oudere volwassenen met en zonder dementie, evenals van cognitief gezonde honderdjarigen. Daarbij maakten ze gebruik van technieken waarmee individuele hersencellen in detail kunnen worden onderzocht.
De onderzoekers stelden vast dat microglia in een vroeg stadium reageren op amyloïdplaques, eiwitophopingen die kenmerkend zijn voor Alzheimer. Op een bepaald moment schakelen die cellen echter over naar een andere toestand die samenvalt met het ontstaan van tau-klitten, een tweede belangrijke afwijking in de hersenen van alzheimerpatiënten. Volgens de onderzoekers kan die overgang een kritische stap zijn in de verdere ontwikkeling van de ziekte.
De studie bracht ook verschillende vormen van weerstand tegen Alzheimer aan het licht. Sommige ouderen met amyloïdplaques bleven vrij van dementie en maakten de overgang naar de latere microgliatoestand niet door. Bij cognitief gezonde honderdjarigen werd die latere toestand wel vastgesteld, maar zonder de gebruikelijke koppeling aan tau-opstapeling.
Het onderzoek werd uitgevoerd door wetenschappers van het VIB, KU Leuven, het UK Dementia Research Institute en Muna Therapeutics. Volgens de onderzoekers kunnen de resultaten op termijn bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe behandelingen die zich richten op de reactie van hersencellen op de ziekte van Alzheimer.