De Vlaamse ziekenhuizen maken te weinig winst om hun investeringsritme aan te houden, wat een ongeziene fusiegolf op gang brengt. Van de 50 algemene ziekenhuizen die enkele jaren geleden nog bestonden in Vlaanderen, dreigt een kwart te verdwijnen volgens De Tijd. De krant plakte ook een naam op de ziekenhuizen die in het jongste MAHA-rapport aan de staart bengelen, al komt dat soms door bijzondere omstandigheden.

Zo sloot het AZ Sint-Jan Brugge het jaar af met een tekort van 17,8 miljoen. Dat is vooral een gevolg van de eenmalige kosten voor het ontkoppelen van de Serruys-site in Oostende, die is opgegaan in het AZ Oostende. Over die ontkoppeling is al heel wat inkt gevloeid. In 2025 zou het resultaat beter moeten zijn, om in 2026 weer in evenwicht te komen.

Bij de publieke ziekenhuizen - zoals het AZ Sint-Jan, maar ook Vesalius in Tongeren en Bilzen - spelen bovendien de hoge kosten voor de pensioenen van vroegere statutaire medewerkers. Het gaat om uitgaven die de - historisch katholieke - vzw-ziekenhuizen niet hebben. 

Maar ook AZ Heilig Hart Lier en AZ Voorkempen bengelen aan de staart. Wat AZ Heilig Hart Lier betreft, daar lopen nog onbevestigde geruchten dat men een samengaan met Imelde Bonheiden overweegt. Een fusie kan voor sommige ziekenhuizen soelaas bieden. Denk aan het ASZ dat opging in AZORG en in het jongste MAHA-rapport uitstekende cijfers kan voorleggen. Waarbij wel genoteerd moet worden dat de eigenlijke effecten van de fusie maar dit en volgend jaar zichtbaar zullen worden, en ASZ ook zware pensioenlasten met zich meesleept. Ook bij de winnaars spelen vaak uitzonderlijke omstandigheden mee in de positieve cijfers.

Andere ziekenhuizen die  financieel een topjaar beleefden volgens de rangschikking van de Tijd naar aanleiding van het MAHA-rapport, zijn AZ Imelda Bonheiden en AZ Groeninge Kortrijk. Opmerkelijk is wel dat in die rangschikking een belangrijk ziekenhuis als AZ Maria Middelares Gent ontbreekt. Omdat net de fusie met Sint-Vincentius Deinze werd afgerond?

Reacties artsen en ziekenhuiskoepels

De MAHA-studie die vorige week werd voorgesteld, leidt tot enkele vragen en doordenkers bij Stan Politis (VBS), Margot Cloet (Zorgnet-Icuro) en Dieter Goemaere (Gibbis). Stan Politis stelt het volgende vast:

• De chirurgische daghospitalisatie neemt toe, maar toch niet spectaculair. De thuisopvang is vaak de beperkende factor, zo stellen we op het terrein vaak vast. Mantelzorg en thuisomgeving zijn noodzakelijke elementen voor een efficiëntere overstap van klassieke hospitalisatie naar daghospitalisatie.
• Het aantal aanmeldingen op spoedgevallen blijft bijzonder hoog: 3,68 miljoen aanmeldingen op spoed in 2024 voor ongeveer 11,6 miljoen Belgen. Afwezigheid van remgeld op spoed verhoogt de toegankelijkheid en veroorzaakt wachttijden door mensen die onnodig op spoed verschijnen, annex kosten aan nutteloze onderzoekingen. Ook hier ligt de oplossing in de extramurale setting. Zolang men die bestempelt als villa-geneeskunde, blijf je hebben wat je ziet: een suffocatie van de spoed in ziekenhuizen.
• Dat het gewoon bedrijfsresultaat licht negatief is, maar het resultaat van het boekjaar best goed is, is geruststellend (1,1%). 
• De sterke ingreep van de minister op de honoraria vanaf 2026 zal ook gevoeld worden door de ziekenhuissector. De honoraria zijn immers een van de omzetpijlers van de ziekenhuissector.
• De farma is niet meer de melkkoe van de ziekenhuizen zoals weleer. Medicatie is alsmaar duurder. De vraag naar 'waarde' - prijssetting van chronische medicatie versus curatieve medicatie- moet ook hier gesteld worden. 
• Een eigenaardig cijfer is de 'bezoldiging' van de artsen: 24,2%. Dat strookt niet met de retrocessiepercentages die in vroegere MAHA-studies aan bod kwamen. Dit vergt toelichting.
• Als artsen kijken we met onrust naar de effecten van de nieuwe nomenclatuur en de nieuwe ziekenhuisfinanciering. Zonder een financiële buffer bij de overheid zullen sommige ziekenhuizen aan reanimatie toe zijn.

Voor Margot Cloet (Zorgnet-Icuro) knijpt de financiële fragiliteit van de algemene ziekenhuizen de investeringsruimte verder dicht. Enkele reacties van haar:

• Hoewel de energiekosten duidelijk gedaald zijn ten opzichte van 2023, keren ze niet terug naar het niveau van vóór de energiecrisis. Hogere energiefacturen zijn nu een blijvende realiteit. Tegelijk blijven andere kosten stijgen, zoals voeding (+5,9% t.o.v. 2023). De kosten liggen dus nog altijd hoger dan de opbrengsten.
• Het personeelsplaatje illustreert de spanning nog verder. Het aantal VTE’s groeit in 2024 nauwelijks (+0,4%), maar de loonkost stijgt met 4,6%. Het ziekteverzuim blijft hoog op 11,5%, boven het gemiddelde in de rest van de Belgische privésector. “Vanaf 2026 komt daar er een financiële druk bovenop door de solidariteitsbijdrage die werkgevers ook in de tweede en derde maand arbeidsongeschiktheid moeten betalen. Dat zal de ziekenhuizen verder in het rood duwen.”
• In Vlaanderen zijn er duidelijke tekenen van een dalend investeringsritme en verouderende infrastructuur. Tussen 2019 en 2024 namen de bruto-investeringen slechts met 9% toe, terwijl de prijzen met ongeveer 23% stegen. De boekwaarde van de Vlaamse ziekenhuisgebouwen daalde in die periode van 53% naar 47% van de aanschaffingswaarde.
• Ook voor ICT en cybersecurity is de kloof groot. Een recente benchmark toont dat de totale kost voor cybersecurity voor de Belgische ziekenhuizen naar schatting bijna 50 miljoen euro bedraagt, terwijl er in het Budget Financiële Middelen slechts 15 miljoen euro structureel voorzien is.
• Ziekenhuisbestuurders, artsen en medewerkers hebben nood aan een helder Masterplan van de betrokken overheden, Vlaams én federaal, dat een langetermijnvisie biedt en coherente hervormingen uittekent, zowel inhoudelijk als qua timing.

Dieter Goemaere (Gibbis) ziet de volgende probleempunten:

• Er is dit jaar een schijnbare stabiliteit maar wel een stabiliteit onder het nulpunt. Het courant resultaat vertoont een tekort van -42 miljoen euro. Dat dit niet verder verslechtert, is vooral te danken aan de normalisering van de energiekosten. In werkelijkheid gaat het om stilte voor de storm. 
• De aangekondigde besparingen in de gezondheidszorg, bijna één miljard vanaf 2026, en andere maatregelen zullen een directe impact hebben op de ziekenhuissector. Brusselse ziekenhuizen dreigen daarbij buitensporig zwaar onder financiële druk komen te staan.
• Uiteindelijk weten we dat we volgend jaar tussen de 150 en de 200 miljoen moeten besparen. Puur op gezondheidszorgbudget. En we zitten potentieel nog met de impact van de beslissingen die er tegen Kerstmis moeten komen. Als de BTW verhoogt voor iedereen, dan verhoogt die ook voor ons. 
• Vandaag zien we ook totaal niet duidelijk in wat er gaat gebeuren in 27 28 29. Vermoedelijk wordt het slechter. Ik hoop dat het beter wordt. Het zou wel goed zijn dat we daar zicht op krijgen. En ja, we zitten met die statutaire pensioenen. Dat probleem moet echt opgelost worden.

> Nog meer druk op artsenbudgetten en onderhandelingen (MAHA-rapport)

> Ziekenhuizen operationeel wat sterker maar financieel kwetsbaarder