De afgelopen dagen suggereerden persinterventies dat ziekenfondsen aan “belastingontwijking” doen of dat hun rol ter discussie staat, stellen de Onafhankelijke Ziekenfondsen (OZ) vast. Als OZ met een volgens eigen zeggen uitgesproken apolitiek DNA, wil de organisatie ‘het debat ontmijnen en de feiten helder toelichten’.  

Die toelichting komt er inderdaad niet toevallig. Niet alleen via de pers maar ook in de Kamer klonken kritische geluiden aan het adres van de ziekenfondsen. Vooral N-VA en MR trokken in de aanval.

Het antwoord op de vraag of ziekenfondsen belastingen ontwijken, beantwoorden de OZ met een duidelijk ‘neen’. De term “ontwijken” vindt de organisatie misplaatst want die ‘suggereert ten onrechte fraude’. 

“Ziekenfondsen zijn, net zoals andere non-profitorganisaties, niet onderworpen aan de vennootschapsbelasting. Ziekenfondsen keren geen winst uit aan aandeelhouders en herinvesteren alle middelen in dienstverlening aan hun leden en in de volksgezondheid”, heet het. Daarop volgt een korte schets van de ontstaansgeschiedenis van de ziekenfondsen en hun initiële opdracht – onder meer de rechten en terugbetalingen binnen de verplichte ziekteverzekering beheren. 

“Zo werden ze erkend als co-beheerders van het zorgsysteem. In die hoedanigheid verdedigen ze de belangen van burgers inzake gezondheid.”

Het is in deze context dat ze hun leden zouden informeren en verdedigen in talrijke gezondheidscommissies. Ziekenfondsen worden ook geacht om toe te zien op de zorgtoegankelijkheid en -kwaliteit. “In nauwe samenwerking met zorgverleners dragen ze bij aan we werking en verdere ontwikkeling van het systeem.”

Breed mandaat, buffers

De wet omschrijft hun missie als de “bevordering van het fysiek, psychisch en sociaal welzijn”. Een definitie die ons eerder op het lijf van de artsen en andere gezondheidswerkers van toepassing lijkt, maar volgens de OZ is dat brede mandaat vandaag relevanter dan ooit: het laat ziekenfondsen toe om een geïntegreerde dienstverlening aan te bieden, de prestaties van de verplichte verzekering, financieel aanvullende dekkingen en essentiële preventieve- en persoonsgerichte diensten.

En dan komen we tot enkele kernvragen: waarom beschikken ziekenfondsen over financiële reserves? Daartoe zijn ze wettelijk verplicht, hoewel ze non-profitverzekeraars zijn. Ze moeten immers hun lange-termijnverplichtingen inzake gezondheidszorg nakomen, met name voor hospitalisatie- en tandzorg. “Ze vallen daarbij onder dezelfde Europese prudentiële regels als commerciële privéverzekeraars (Solvency II). Daarnaast gelden bijkomende wettelijke reservevereisten. Net als elke goed beheerde organisatie bouwen ziekenfondsen buffers op om financiële risico’s op te vangen, te investeren in de werking en infrastructuur en nieuwe diensten te ontwikkelen voor hun leden. Die reserves komen uitsluitend de leden ten goede.” Of dat moet leiden tot de uitbouw van een vastgoedimperium en dies meer, wordt in het midden gelaten.

En verder: waarom worden ziekenfondsen niet belast zoals privéverzekeraars? Het statuut van mutualistische verzekeraar brengt specifieke beperkingen met zich mee en vloeit voort uit de sociale opdracht en wettelijke verankering, klinkt het. “Dat is geen fiscaal voordeel: eventuele overschotten blijven binnen de organisatie en worden aangewend om de dienstverlening aan de leden te financieren, de toegang tot zorg voor iedereen te garanderen en de continuïteit van hospitalisatieverzekeringen veilig te stellen zonder risicoselectie. Omdat ziekenfondsen geen kapitaal kunnen ophalen op de financiële markten, zijn ze volledig aangewezen op ingehouden voorschotten en ledenbijdragen om hun verplichtingen te dekken.”

Concurrentievervalsing?

Leidt dat aparte belastingstatuut dan niet tot concurrentievervalsing met die commerciële verzekeraars? Niet volgens de OZ omdat ze niet kunnen rekenen op een aantal van de voordelen van die commerciële spelers: ze vallen niet onder de vennootschapsbelasting en hebben ook geen recht op btw-aftrek of andere fiscale voordelen die commerciële ondernemingen genieten.“

Een heikel thema als vanouds is de vraag of aanvullende verzekeringen moeten worden voorbehouden aan commerciële verzekeraars. Niet volgens de OZ: ziekenfondsen zouden 

risico’s dekken die niet door de verplichte verzekering worden gedekt. “Bij gelijke dekking liggen de premies bij een mutualistische verzekering vaak aanzienlijk lager dan bij commerciële verzekeraars.“ De vraag of dat dan niet te maken heeft met het ongelijke speelveld, blijft onbeantwoord. Evenmin valt er iets te lezen over de (herhaalde) kritische rapporten van het Rekenhof.

Administratiekosten

De administratiekosten van de ziekenfondsen zijn eerder gering volgens de OZ: “De totale administratieve uitgaven van alle ziekenfondsen samen bedragen 1,4 miljard euro, minder dan 3% van het RIZIV-budget. Dat aandeel ligt lager dan in de buurlanden.” Ze wijzen erop dat hun beheer onder streng en regelmatig toezicht staat van het Controleorgaan van de Ziekenfondsen, al wordt dat ook weleens een tandeloze tijger genoemd.

Belastingen heffen op ziekenfondsen zou dan weer indirect de burgers zelf treffen, via middelen waarvan zij als leden de begunstigden van zijn via hun ziekenfonds.

Kortom: de OZ menen dat ziekenfondsen hun rechtmatige plaats innemen tussen enerzijds een staat die reguleert en delegeert en anderzijds private actoren die worden aangetrokken door de meest rendabele activiteiten.

> Jambon eens met MR over belastingen ziekenfondsen

> "Onafhankelijke Ziekenfondsen verzekeren toegankelijke en kwalitatieve zorg voor iedereen"

> MR en N-VA houden druk hoog op ziekenfondsen

> Rekenhof: "Riziv gaat opnieuw de mist in met financieel beheer" (Kathleen Depoorter)