Het aantal Belgen dat voor het eerst met antidepressiva start, is op tien jaar tijd met 51 procent gedaald. Desondanks blijft het totale gebruik in ons land stijgen, doordat een op de drie patiënten de medicatie vijftien maanden of langer blijft innemen. Dat blijkt uit een nieuwe studie van de studiedienst van CM en de UGent.

Tussen 2013 en 2022 nam de instroom van nieuwe patiënten af van ruim 94.000 naar net geen 47.000. Ondanks die forse daling bereikte het totale aantal gebruikers een piek in 2021. Dat komt doordat veel behandelingen langer doorlopen dan de klinische richtlijnen voorschrijven.
Toch is er een opvallende kentering zichtbaar. Patiënten die in recentere jaren met antidepressiva begonnen, bouwen de medicatie sneller af. Volgens de onderzoekers wijst dat op een positieve verschuiving in het voorschrijfgedrag en een groter bewustzijn over de risico's van langdurig gebruik.

Huisartsen
Huisartsen spelen daarin een sleutelrol, aangezien zij de voornaamste voorschrijver zijn bij bijna vier vijfde van de gebruikers. Opvallend is dat patiënten die vaak op consultatie gaan bij hun huisarts, een grotere kans hebben om de pillen langdurig te slikken. Bij patiënten die worden opgevolgd door een specialist is de kans kleiner dat ze langdurig de medicatie nemen.
CM-topman Luc Van Gorp wijst op het belang binnen de artsenopleiding om voldoende aandacht te besteden aan het voorschrijfgedrag. "Er zijn meer tools nodig om langdurig gebruik van antidepressiva te voorkomen en herevalueren", zegt hij. Ook wijst hij op het belang van eerstelijnspsychologische begeleiding, eventueel in combinatie met medicatie.
Ook sociaaleconomische kwetsbaarheid weegt door. Mensen met recht op een verhoogde tegemoetkoming nemen vaker langdurig medicatie in samenspraak met de huisarts. Antidepressiva vormen voor hen vaak een toegankelijker alternatief dan psychologische zorg, onder meer door de lagere eigen kosten.
CM pleit bovendien voor extra vorming om huisartsen te ondersteunen bij de afbouw van antidepressiva. Daarnaast vraagt het ziekenfonds verdere investeringen om de toegankelijkheid van de eerstelijnspsychologische zorg te verbeteren, in het bijzonder voor kwetsbare groepen.
"Kwetsbare groepen grijpen onder andere om financiële redenen vaker naar medicatie grijpen dan naar therapie, omdat therapie meer kost. Dat willen we omdraaien", aldus Van Gorp. CM pleit voor structurele investeringen in psychologisch zorg zodat het aanbod en de terugbetalingsregelingen kan worden uitgebreid.
"Patiënten vragen hun arts vaak om medicatie. Ze zien in een pilletje de snelle oplossing om zich zo vlug mogelijk beter te voelen. Bij angst en depressie wordt vaak naar medicatie gegrepen, maar dat is niet het enige passende antwoord", besluit Van Gorp.
Voor de studie analyseerden de onderzoekers de facturatiegegevens van meer dan 700.000 CM-leden van 18 tot 85 jaar oud tussen 2013 en 2023.